تکریم سالمندان در آموزه های اسلامی فراتر از یک توصیه اخلاقی است

حجت الاسلام حسین عربی ، پژوهشگر دینی در گفت وگو با ایکنا خراسان رضوی، درخصوص جایگاه تکریم سالمندان در آموزه های اسلامی ، اظهار کرد: از منظر قرآن کریم، تکریم سالمندان غالباً در قالب احسان به والدین مطرح می شود، زیرا والدین نخستین سالمندانی هستند که انسان با آن ها مواجه می شود.

حجت الاسلام حسین عربی، پژوهشگر دینی در گفت وگو با ایکنا خراسان رضوی، درخصوص جایگاه تکریم سالمندان در آموزه های اسلامی، اظهار کرد: از منظر قرآن کریم، تکریم سالمندان غالباً در قالب احسان به والدین مطرح می شود، زیرا والدین نخستین سالمندانی هستند که انسان با آن ها مواجه می شود.

وی ادامه داد: در آیات 23 و 24 سوره «اسراء» آمده است: «وَقَضَیٰ رَبُّکَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِیَّاهُ وَبالْوَالِدَیْنِ إِحْسَانًا إِمَّا یَبْلُغَنَّ عِندَکَ الْکِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ کِلَاهُمَا فَلَا تَقُل لَّهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلًا کَرِیمًا؛ پروردگار تو مقرر کرده است که جز او را نپرستید و به پدر و مادر خود احسان کنید. اگر یکی از آن دو یا هر دو در کنار تو به سالخوردگی رسیدند، به آن ها حتی «اُف» مگو و بر سرشان فریاد مزن و با آن ها سخنی شایسته بگو.» «وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُل رَّبّ ارْحَمْهُمَا کَمَا رَبَّیَانِی صَغِیرًا؛ از سر مهربانی بال فروتنی بر آنان بگستر و بگو: پروردگارا، آن دو را رحمت کن، چنان که مرا در خردی پروردند.» این آیات دستور می دهد حتی کلمه «اُف» که کمترین حالت نارضایتی است، به والدین گفته نشود و در برابر آن ها بال تواضع گشوده شود. این نشان می دهد که در سن سالخوردگی، نیاز سالمند بیش از هر چیز، پذیرش عاطفی و احترام است.

عربی با بیان اینکه فرزندان در دوران جوانی مورد مراقبت والدین بودند، افزود: در دوران پیری، پاسخ دادن به این محبت، نوعی عدالت خواهی الهی است. روایات اهل بیت(ع) ابعاد تکریم سالمندان را گسترش داده و آن را به تمام سالمندان، حتی غیرمسلمانان یا افرادی خارج از خانواده، تعمیم داده اند. در نگاه معصومین(ع)، سفیدی موی سالمند، نمادی از تجربه و نزدیکی به پروردگار است؛ بنابراین، احترام به آن ها در واقع احترام به سالیان عمر در مسیر بندگی است.

این پژوهشگر دینی با اشاره به اینکه در روایات متعددی آمده است هرکس سالمندی را به خاطر سن او تکریم کند، خداوند در هنگام پیری، کسانی را برای تکریم او فراهم می کند، تصریح کرد: این یعنی احترام به سالمندان، بیمه ای برای دوران پیری خود انسان است. اهل بیت(ع) تأکید داشتند در مجالس، اولویت نشستن و صحبت کردن با سالمندان باشد تا احساس مفید بودن و جایگاه اجتماعی آنان حفظ شود.

وی با تأکید بر اینکه در سیره اهل بیت(ع)، تکریم سالمندان از حالت تئوریک به رفتارهای روزمره تبدیل شده است، بیان کرد: در روایات آمده است پیامبر(ص) و ائمه(ع) در مجالس، جایگاه های برتر را به سالمندان اختصاص می دادند و هنگام توزیع غذا یا آب، ابتدا به پیرترین فرد جلسه می دادند تا حس ارج مندی در آن ها تقویت شود. امام علی(ع) و سایر معصومین(ع) حتی زمانی که سالمندان سخنانشان را تکرار می کردند یا به دلیل ضعف حافظه دچار اشتباه می شدند، با صبر و لبخند به آن ها گوش می دادند و هرگز با کلمات تند یا اصلاحات تحقیرآمیز، آن ها را خجالت زده نمی کردند.

عربی با بیان اینکه از نظر فقهی و اخلاقی، برخورد با سالمندان، به ویژه والدین و خویشاوندان، دارای احکام خاصی است، ادامه داد: در فقه اسلامی، هرگونه رفتاری که باعث رنجش قلب والدین یا سالمندان تحت تکفل شود، در دسته عقوق قرار می گیرد که از گناهان کبیره است. عقوق تنها به معنای ضرب یا دشنام نیست، بلکه حتی تنه زدن یا بی اعتنایی به نیازهای عاطفی آن ها نیز در این دسته قرار می گیرد.

این پژوهشگر دینی افزود: همچنین از نظر شرعی، اگر سالخوردگان توانایی تأمین نیازهای اولیه زندگی همچون مسکن، غذا، پوشاک و درمان را نداشته باشند و فرزندان یا اولیای آن ها توانمند باشند، تأمین این نیازها یک تکلیف واجب است، نه یک توصیه اخلاقی. از منظر اخلاق دینی نیز اگر سالمندی به دلیل بیماری یا تغییرات روانی دوران پیری، رفتارهای تندی داشته باشد، صبر فرزندان و مراقبان در برابر این رفتارها دارای اجر مضاعف است و برخورد متقابل تند با آن ها، حتی در پاسخ به تندی آن ها، مذموم شمرده شده است.

وی گفت: از دیدگاه اسلامی، سالمندان بار جامعه نیستند، بلکه برکت و سایه هستند و تکریم آن ها تنها به تأمین نیازهای مادی محدود نمی شود، بلکه شامل سه محور اصلی حمایت عاطفی و جلوگیری از احساس تنهایی در آن ها، حفظ عزت نفس و مشورت گرفتن از آن ها و صبر در برابر تغییرات رفتاری و پذیرش ضعف های جسمی و ذهنی ناشی از سن آن هاست.

انتهای پیام

نظرات

captcha